De Reguliersdwars is nog niet verloren
Geschreven door Peter Koop
Dit jaar is het precies dertig jaar geleden dat de Reguliersdwarsstraat hét homo-uitgaanscentrum van Amsterdam werd. Het begon in 1980, toen vanuit Downtown en April de eerste grote feesten georganiseerd werden en de straat vrijwel direct het domein van hippe homo’s en goedgesitueerde hetero’s werd.
Feest is het dit jaar echter allerminst. Integendeel, want nu de grootste en bekendste zaken als dominostenen achter elkaar omvallen, lijkt het einde van de Reguliersdwars plotseling dichterbij dan ooit. Maar al helemaal verloren is de straat nog niet.
Het bedreigde hart van de Reguliers wordt gevormd door de homobars April, Exit Café, Soho en Arc, homodisco Club Exit en lunchroom Coffeeshop Downtown. Deze waren allemaal eigendom van horecamagnaat Sjoerd Kooistra, die vier ervan sinds 2008 aan Heineken verhuurde, die ze vervolgens doorverhuurde aan de exploitant. Hierdoor werd Heineken verzekerd van bierafname en Kooistra van vaste huurinkomsten.
In de loop van 2009 werd de huur echter maandenlang aan het verkeerde adres betaald, waardoor het geld niet bij Heineken terechtkwam. Het brouwerijconcern won het ene kort geding na het andere en liet op 6 april Exit ontruimen. Hetzelfde lot trof het bijbehorende Exit Café, dat vaak niet apart genoemd wordt, maar dat als nachtelijke ‘après ski’-bar toch een heel eigen plek in de straat had.
Op 19 mei werd vervolgens April gesloten. Doordat op één van de huurcontracten een handtekening ontbrak, kon nog wel het achterste deel openblijven, maar dat is slechts een schrale troost voor een zaak die mede door de openheid van zijn voorgevel zo beroemd geworden is. De deal met Heineken hing als een molensteen om de hals van Kooistra en als het zwaard van Damocles boven de Reguliersdwarsstraat.
Tot begin van dit jaar waren er nog genoeg nieuwe initiatieven in de straat. Eind 2008 werd de eerste Roze Kerstmarkt georganiseerd en in 2009 ging Havanna (kortstondig) weer open. Tijdens de Gay Pride werd het vanouds hoofdzakelijk op homomannen gerichte aanbod bij coffeeshop Betty Too aangevuld met de eerste Drag King Betty Contest en in december, aan de Rembrandtplein-kant van de straat, met Reality Girlz als de allereerste donkere lesbische bar. Deze toenemende diversiteit is geheel in de lijn van de oudere zaken, die zich van begin af aan kenmerkten door een zeer gemengd publiek en laagdrempelige toegankelijkheid.
Daardoor werden April en de oude Havana en vervolgens Soho en Arc plekken waar tallozen hun eerste stappen in het homoleven zouden zetten. Niet alleen jongeren, maar ook veel allochtonen – wat we juist in deze tijd extra zouden moeten koesteren. In de grote Reguliers-zaken kan men namelijk relatief anoniem en vrijblijvend uitgaan, de vele bezoekers van buiten voorkomen een benauwend ons-kent-ons-sfeertje. Als dan in het zomerseizoen de grote deuren opengaan, wordt zelfs de hele straat, dankzij de gemeente autovrij, één groot openluchtcafé.
Zoals dat gaat werd de Reguliersdwarsstraat geleidelijk aan slachtoffer van zijn eigen succes. Er kwamen vooroordelen en de straat kwam in hetzelfde vakje terecht als de Gay Pride: verworvenheden waar steeds meer homo’s een afkeer van lijken te hebben, in plaats van er trots op te zijn. Dat terwijl de homogemeenschap met de Reguliers-zaken mooie, grote en professioneel aangeklede uitgaansgelegenheden heeft, die zich lange tijd in het topsegment van het uitgaansleven bevonden.
Opmerkelijk genoeg kiezen veel critici liever voor de knusse homocafeetjes langs de Amstel en aan de Zeedijk, die met Hollandse muziek, travestieten en wekelijkse bingoavonden juist sterker aan het clichébeeld van een homobar voldoen. Deze verschuiving richting ‘ouderwetse’ gezelligheid past in het huidige tijdsbeeld, maar heeft ook concrete oorzaken.
Bekend is de kritiek op de Kooistra-zaken: de bediening is te arrogant, de prijzen zijn te hoog en de muziek staat te hard. Overigens laat in heel Amsterdam de klantvriendelijkheid nog te wensen over, net zo goed als er in de Regulierszaken ook personeel is dat wel oog voor de gasten heeft.
Vanwege de kosten kiest men vaker voor een gezellig avondje thuis en gaat men liever periodiek naar betere feesten dan wekelijks naar de clubavondjes. Speciaal voor homo’s geldt dat zij sinds de doorbraak van het internet ook niet meer op de homohoreca zijn aangewezen om andere homo’s te leren kennen.
Vergeleken met vroeger, toen de Reguliersdwarsstraat de eerste openlijke homozaken en spectaculaire feesten had, en de nabijgelegen discotheken RoXY en iT alle taboes doorbraken, biedt Amsterdam nu al een tijdlang geen nieuwe dingen meer. Daarbij vergeleken werden buitenlandse steden steeds aantrekkelijker. Sinds vorig jaar kwamen daar ook nog eens economische stagnatie en aanhoudend slecht weer bij, waardoor mensen dan maar naar cafés gaan waar het bier goedkoper en het personeel vriendelijker is.
Nog is de Reguliersdwarsstraat niet geheel verloren. Wel houden mensen hun hart vast. Hoe, nu Kooistra is overleden, de opstelling van Heineken gaat worden valt nog niet te zeggen.
Toch zou het goed zijn als ook de gemeente en homo-organisaties eens met de strijdende partijen zouden praten. Nog meer sluitingen zouden het voor de kleine horeca, de winkels en de vele restaurants in de straat immers nog moeilijker maken. Daar komen dan alle gevolgen voor de positie van Amsterdam als homostad bij. Ook deze belangen zouden in het conflict moeten meewegen.
Waar een wil is, is een weg en openen zich wellicht nieuwe wegen. Te denken valt aan samenwerking met Club Air, die reeds een geslaagde opvolger is van de roemruchte iT, waarmee in de jaren negentig al vanuit de Reguliers werd samengewerkt. Vermoedelijk zal kwaliteit boven kwantiteit moeten gaan: minder zaken, maar met hoger serviceniveau. In elk geval is te hopen dat April zo snel mogelijk weer volledig open kan, want het is deze zaak die nog lange tijd wereldwijd hét symbool zal zijn van het internationale, kleurrijke en open karakter van de Reguliersdwarsstraat als centrum van het Amsterdamse homo-uitgaansleven.
Peter Koop,
initiatiefnemer Reguliers.net (website met actuele ontwikkelingen en historische achtergronden)